Zrozumieć nadciśnienie tętnicze 

Spis treści

Autor poradnika:

dr n. fam. Łucja Zielińska-Tomczak

Zakład Edukacji Medycznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

2025-12-05

Czym jest nadciśnienie tętnicze i dlaczego to takie ważne?

Nadciśnienie tętnicze to choroba układu krążenia polegająca na trwałym podwyższeniu ciśnienia krwi w tętnicach. Zgodnie z klasyfikacją ICD-10 (Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych) nadciśnienie tętnicze ma kod I10–I15, gdzie I10 oznacza nadciśnienie tętnicze pierwotne (samoistne), a pozostałe kody dotyczą jego wtórnych postaci i powikłań (1).

Choroba ta często rozwija się bezobjawowo, dlatego wielu pacjentów dowiaduje się o niej przypadkiem, np. podczas rutynowego pomiaru. Nie wolno jej jednak lekceważyć – nieleczone nadciśnienie tętnicze prowadzi do uszkodzenia serca, mózgu, nerek i naczyń krwionośnych. Jest główną przyczyną udarów mózgu i zawałów serca (2).

Najnowsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC, European Society of Cardiology) 2024 podkreślają, że kontrola nawet niewielkiego podwyższenia ciśnienia ma ogromne znaczenie dla zdrowia i długości życia (2).

Przyczyny i rodzaje nadciśnienia tętniczego

Wyróżniamy dwa główne typy choroby:

  • Nadciśnienie tętnicze pierwotne (samoistne) – występuje u około 90–95% pacjentów. Nie ma jednej, konkretnej przyczyny, ale wiąże się z czynnikami takimi jak: nadwaga, brak aktywności fizycznej, dieta bogata w sól, stres, palenie papierosów czy predyspozycje genetyczne.

  • Nadciśnienie tętnicze wtórne – jest następstwem innych chorób, np. nerek, gruczołów dokrewnych lub przyjmowania niektórych leków. (2–4)

Do przyczyn nadciśnienia tętniczego należy również zaliczyć:

  • przewlekły stres,

  • nadmierne spożycie alkoholu,

  • zaburzenia hormonalne (np. nadczynność tarczycy, zespół Cushinga),

  • bezdech senny,

  • wiek powyżej 60 lat.

U kobiet może występować nadciśnienie tętnicze w ciąży, które również ma osobną klasyfikację (nadciśnienie tętnicze w ciąży ICD-10: O13–O16). Wymaga ono szczególnej opieki lekarskiej, ponieważ może prowadzić do powikłań zarówno u matki, jak i u dziecka. (2,4)

Objawy nadciśnienia tętniczego

Wiele osób nie odczuwa żadnych dolegliwości, dlatego objawy nadciśnienia tętniczego są często niespecyficzne. Mogą to być: bóle głowy, zawroty, uczucie kołatania serca, szumy w uszach, zmęczenie czy zaburzenia snu. Objawy te nie zawsze występują nawet przy wysokich wartościach ciśnienia, dlatego regularny pomiar ciśnienia tętniczego jest kluczowy (2,4).

Takiego pomiaru można dokonać w domu, w przychodni, ale również w aptekach, gdzie coraz częściej dostępna jest usługa pomiaru ciśnienia wykonywana zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego. Dzięki temu farmaceuta może wcześnie wykryć nieprawidłowości i skierować pacjenta do lekarza (5).

Klasyfikacja i stopnie nadciśnienia tętniczego

Zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego wyróżnia się trzy stopnie nasilenia choroby:

  • Nadciśnienie tętnicze 1 stopnia: ciśnienie skurczowe 140–159 mmHg lub rozkurczowe 90–99 mmHg

  • Nadciśnienie tętnicze 2 stopnia: 160–179/100–109 mmHg

  • Nadciśnienie tętnicze 3 stopnia: ≥180/≥110 mmHg

Wyróżnia się też stan ciśnienia podwyższonego (120–139/70–89 mmHg), który nie jest jeszcze chorobą, ale wymaga działań profilaktycznych.

Każdy kolejny stopień nadciśnienia zwiększa ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, dlatego nawet przy umiarkowanych wartościach należy rozpocząć leczenie lub zmianę stylu życia(2,4).

Leczenie nadciśnienia tętniczego

Leczenie nadciśnienia tętniczego to proces długotrwały, ale bardzo skuteczny, jeśli patient współpracuje z personelem medycznym.

Leczenie można podzielić na dwa główne elementy:

a) Leczenie niefarmakologiczne

Zmiany stylu życia to pierwszy krok u każdego pacjenta. Obejmują:

  • ograniczenie soli w diecie (poniżej 5 g dziennie),

  • codzienną aktywność fizyczną (minimum 150 min tygodniowo),

  • utrzymanie prawidłowej masy ciała,

  • ograniczenie alkoholu i rezygnację z palenia,

  • redukcję stresu i odpowiedni sen.

W tym kontekście dużą rolę odgrywa dieta — tzw. dieta DASH (bogata w warzywa, owoce, pełne ziarna, chude mięso, ryby i produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu)(4,6).

b) Leczenie farmakologiczne

Gdy sama zmiana stylu życia nie wystarcza, lekarz może włączyć leki obniżające ciśnienie. Należą do nich leki z takich grup jak: inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE-I), sartany (ARB), beta-blokery, blokery kanału wapniowego oraz leki moczopędne (diuretyki). Dobór odpowiedniego leczenia zależy od indywidualnych objawów i ogólnego stanu zdrowia pacjenta, dlatego lekarz zawsze dostosowuje terapię do potrzeb.

Pacjenci mogą również liczyć na wsparcie farmaceutów. Pomagają oni w prawidłowym stosowaniu terapii — przypominają o regularnym przyjmowaniu leków, tłumaczą, jak je stosować, oraz wspierają w monitorowaniu efektów leczenia(4).

Jak leczyć nadciśnienie tętnicze skutecznie

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (2) zwracają uwagę, że skuteczne leczenie wymaga aktywnego udziału pacjenta. W praktyce oznacza to regularne przyjmowanie leków, kontrolę pomiarów czy współpracę z lekarzem i farmaceutą. Bardzo ważnym aspektem jest również angażowanie się pacjenta w niefarmakologiczne postępowanie, m.in. zmianę diety, aktywność fizyczną.

Wielu pacjentów pyta: mam nadciśnienie tętnicze i jak je leczyć?
Najprostsza odpowiedź brzmi: systematycznie i kompleksowo — poprzez dietę, ruch, leczenie farmakologiczne i stały nadzór medyczny.

Należy pamiętać, że ze wszelkimi wątpliwościami należy zgłaszać się do lekarza, ale również można skonsultować się z przedstawicielami innych zawodów medycznych, np. z farmaceutą czy pielęgniarką.

Farmaceuta może pomóc w wyborze odpowiedniego ciśnieniomierza, prowadzeniu dzienniczka pomiarów i przypominaniu o przyjmowaniu leków. To element opieki farmaceutycznej, który wspiera skuteczność leczenia (2,4,5).

Pomiary ciśnienia w domu i w aptece

Zarówno pomiary domowe, jak i całodobowe, odgrywają kluczową rolę w diagnozowaniu i kontroli choroby. Pomagają rozpoznać zjawiska takie jak „nadciśnienie białego fartucha” czy „nadciśnienie maskowane”(4).

Instrukcja pomiaru ciśnienia tętniczego

Przygotowanie pacjenta i warunków pomiaru

  • Usiądź wygodnie, plecy oparte, nogi nie skrzyżowane, stopami płasko na podłodze.

  • Oprzyj ramię na stole lub poduszce na wysokości serca.

  • Przed pomiarem odpocznij około 5 minut w spokoju, bez rozmów i wysiłku fizycznego.

  • Upewnij się, że w ciągu ostatnich 30 minut nie paliłeś papierosa, nie piłeś kawy ani napojów energetyzujących oraz nie wykonywałeś dużego wysiłku fizycznego.

  • Rękaw mankietu aparatu powinien być odpowiednio dobrany do obwodu ramienia i założony na gołe ramię.

Wykonanie pomiaru

  • Mankiet umieść na ramieniu, tak aby dolna krawędź mankietu była około 2–3 cm powyżej zgięcia łokcia.

  • Aparat powinien być włączony (jeśli używasz automatycznego aparatu domowego, wybierz model walidowany).

  • Wykonaj co najmniej dwa pomiary z odstępem około jednej minuty (na jednej i drugiej ręce) — jeśli wartości bardzo się różnią, można wykonać nawet trzy pomiary.

  • Zapisz oba wyniki oraz zanotuj ich średnią.

Interpretacja wyników i kroki następne

  • Jeśli wyniki mieszczą się w normie lub są zgodne z zaleceniami lekarza — kontynuuj regularne pomiary zgodnie z ustaleniami.

  • Jeśli wartości są podwyższone lub niskie, zaznacz to w dzienniczku i skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą — może być potrzebna zmiana stylu życia, dalsze badania lub modyfikacja leczenia.

  • Jeśli masz już rozpoznane nadciśnienie tętnicze, pomiary pomagają ocenić skuteczność leczenia — pokaż zapisane wyniki lekarzowi lub farmaceucie podczas wizyty.

Dodatkowe wskazówki

  • Staraj się wykonywać pomiar w tych samych warunkach — podobna pora dnia, spokój przed i w czasie pomiaru.

  • Unikaj pomiarów tuż po dużym posiłku, po stresie, albo po intensywnym wysiłku fizycznym — mogą one zafałszować wynik.

  • Poinformuj lekarza lub farmaceutę o wszystkich wynikach — także tych wyższych niż zazwyczaj lub bardzo różniących się od poprzednich (4,5).

Nadciśnienie tętnicze w ciąży

Nadciśnienie tętnicze w ciąży to szczególna postać choroby, która może wystąpić po 20. tygodniu ciąży. Zazwyczaj ustępuje po porodzie, ale wymaga ścisłej kontroli, gdyż może prowadzić do tzw. stanu przedrzucawkowego.

Preeklampsja (tak nazywa się stan przedrzucawkowy) to sytuacja, w której u kobiety w ciąży po 20. tygodniu pojawia się podwyższone ciśnienie krwi (140/90 mm Hg lub więcej), mimo że wcześniej ciśnienie było prawidłowe. Dodatkowo w moczu pojawia się zwiększona ilość białka, co jest jednym z ważnych sygnałów ostrzegawczych.

Rzucawka to cięższa postać tego stanu — dochodzi wtedy do napadów drgawek u kobiety, która ma preeklampsję (po wykluczeniu innych możliwych przyczyn drgawek). Jeśli kobieta obserwuje objawy mogące wskazywać na preeklampsję (np. silne bóle głowy, obrzęki, pogorszenie widzenia, bóle nadbrzusza), powinna jak najszybciej skontaktować się z lekarzem.

W klasyfikacji ICD-10 nadciśnienie tętnicze w ciąży oznaczono kodami O13–O16, w zależności od objawów towarzyszących. Leczenie dobiera się bardzo ostrożnie, z uwzględnieniem bezpieczeństwa matki i dziecka(1,4).

Podsumowanie

Nadciśnienie tętnicze jest chorobą przewlekłą, ale można je bardzo dobrze kontrolować. Kluczowe są tutaj trzy elementy: odpowiednio dobrane leczenie, zdrowy styl życia oraz regularny kontakt z personelem medycznym. Dzięki temu większość pacjentów może prowadzić normalne, aktywne życie, a ryzyko groźnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar, znacząco spada.

Świadomy i zaangażowany pacjent, który rozumie przyczyny, objawy i zasady leczenia nadciśnienia, ma dużo większą szansę zachować dobre zdrowie na długie lata. Zrozumienie własnej choroby pomaga podejmować lepsze decyzje, szybciej reagować na niepokojące objawy i skuteczniej współpracować z lekarzem i farmaceutą.

W procesie leczenia nadciśnienia kluczową rolę odgrywa również lekarz, który jest odpowiedzialny za całościową ocenę stanu zdrowia pacjenta. To lekarz stawia diagnozę, dobiera odpowiednie leki, zleca potrzebne badania i decyduje o modyfikacji terapii, jeśli ciśnienie nadal jest zbyt wysokie. Monitoruje także obecność innych chorób, takich jak cukrzyca czy choroba nerek, które mogą wpływać na wysokość ciśnienia i wymagać szczególnego podejścia.

Lekarz pomaga także pacjentowi zrozumieć, dlaczego regularne przyjmowanie leków i zmiana stylu życia są tak ważne. Odpowiada na pytania, rozwiewa wątpliwości i pokazuje, jak postępować w codziennych sytuacjach związanych z chorobą. Dzięki współpracy z lekarzem, farmaceutą i świadomemu podejściu pacjenta, leczenie nadciśnienia staje się skuteczniejsze i bezpieczniejsze.

Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz rekomendacje Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego podkreślają, że farmaceuta odgrywa ważną rolę w leczeniu nadciśnienia. Może wykonać pomiar ciśnienia w aptece, wytłumaczyć zasady obsługi urządzenia i stosowania leków, pomóc w ich regularnym przyjmowaniu oraz wesprzeć pacjenta w zmianach stylu życia, takich jak poprawa diety, ograniczenie soli, aktywność fizyczna czy rzucenie palenia. Dzięki temu pacjent nie zostaje sam — ma profesjonalne wsparcie na każdym etapie terapii(4,5).

Referencje

  1. ICD-10 Version:2019 [Internet]. [cyt. 2025 lis 25]. Dostępny z: https://icd.who.int/browse10/2019/en
  2. McCarthy CP, Bruno RM, Brouwers S, Canavan MD, Ceconi C, Christodorescu RM, et al. 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J [Internet]. 2024 paź 7 [cyt. 2025 lis 25];45(38):3912–4018. Dostępny z: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39210715/
  3. McCarthy CP, Touyz RM, McEvoy JW. The ‘ten commandments’ for the 2024 European Society of Cardiology guidelines on elevated blood pressure and hypertension. Eur Heart J [Internet]. 2024 lis 21 [cyt. 2025 lis 25];45(44):4682–3. Dostępny z: https://dx.doi.org/10.1093/eurheartj/ehae646
  4. Prejbisz A, Dobrowolski P, Doroszko A, Olszanecka A, Tycińska A, Tykarski A, et al. Guidelines for the management of hypertension in Poland 2024 - the position of the Polish Society of Hypertension/Polish Cardiac Society Experts. Arterial Hypertension (Poland). 2024;28(1):91–146.
  5. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne oraz Zespół ds. Standaryzacji Opieki Farmaceutycznej. Wytyczne dla farmaceutów dotyczące postępowania podczas wykonywania pomiaru ciśnienia tętniczego. Warszawa; 2023.
  6. Sacks FM, Svetkey LP, Vollmer WM, Appel LJ, Bray GA, Harsha D, et al. Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet. DASH-Sodium Collaborative Research Group. N Engl J Med [Internet]. 2001 sty 4 [cyt. 2025 lis 25];344(1):3–10. Dostępny z: https://www.nejm.org/doi/pdf/10.1056/NEJM200101043440101
Rozwiń ▼

Powiązane wpisy

Zapalenie oskrzelików

Ostre zapalenie oskrzelików jest chorobą typowo dziecięcą, która może być szczególnie niebezpieczna dla wcześniaków. Najczęściej powoduje ją zakażenie RSV, Leczenie ma na celu łagodzenie objawów i zazwyczaj odbywa się w warunkach domowych. W szczególnych warunkach dziecko wymaga hospitalizacji.

Czytaj dalej »

Zaburzenia rytmu serca

Zaburzenia rytmu serca to stan, w której serce nie bije w regularny, fizjologiczny sposób. Objawy zaburzeń rytmu serca mogą być różnorodne — czasem wyraźne, a czasem ledwie zauważalne.

Czytaj dalej »
Darmowa dostawa dla
wszystkich zamówień powyżej 200zł

Wybrany produkt mozesz zamówić używając poniższych form dostawy:

DHL Automaty BOX 24/7 i punkty POP 8.99 zł brutto
Kurier DHL 11.99 zł brutto
Kurier InPost 14.99 zł brutto
InPost Paczkomaty 24/7 11.49 zł brutto

Wszystkie produkty lub zamówienia w cenie większej niż 100 zł wysyłamy za darmo

Przewidywany czas dostawy

Dokładamy wszelkich starań aby nasze produkty były wysyłane jak najszybciej od momentu przyjęcia zamówienia. Czas wysyłki liczony w dniach roboczych, przy czym zamówienia złożone po godzinie 15:00 będą wysłane najwcześniej w następnym dniu roboczym.

Przykładowo zamawiając produkt w piątek po godzinie 17:00, zostanie on wysłany dopiero w poniedziałek pod warunkiem, że jest on na stanie magazynowym.

Formy płatności
BLIK
PayPo – Kup teraz, zapłać za 30 dni
Autopay – Przelew internetowy
Google Pay
Płatność kartą (Visa / Mastercard)
Visa Mobile
Alior Raty
Płatność przy odbiorze (4,90 zł)
Zwroty

Klient będący Konsumentem ma prawo dokonać zwrotu zakupionych produktów w terminie 14 dni

Oświadczenie o odstąpieniu od umowy może zostać przez Konsumenta złożone na formularzu dostępnym na naszej stronie lub składając oświadczenie bezpośrednio pocztą elektroniczną na skrzynkę pocztową