Z troską o układ oddechowy – profesjonalne inhalatory, komory, pikflometry i pulsoksymetry
Ponad 6 mln Polaków choruje na choroby układu oddechowego, co czyni je jednymi z najczęściej występujących dolegliwości w naszym kraju. Według danych NFZ u 2 mln osób zdiagnozowano astmę, choć eksperci szacują, że chorych może być nawet dwukrotnie więcej. Podobnie ponad 2 mln Polaków choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP) [1][2][3]. Dynamiczny wzrost liczby diagnozowanych schorzeń układu oddechowego wynika nie tylko ze współczesnego stylu życia, ale również zmieniających się warunków środowiskowych, takich jak rosnącypoziom zanieczyszczenia powietrza.
Leczenie astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), alergii, mukowiscydozy oraz stanów niedotlenienia wymaga zastosowania nowoczesnych urządzeń medycznych do terapii oddechowej. Tego typu sprzęt umożliwia skuteczne dostarczanie leków bezpośrednio do układu oddechowego, pomaga w redukcji objawów i znacząco poprawia komfort życia pacjenta.
Nowoczesne urządzenia, takie jak inhalatory, komory inhalacyjne, pikflometry czy pulsoksymetry, są dedykowane do rodzaju schorzenia i potrzeb użytkownika.
WSPIERAMY OPIEKĘ PULMONOLOGICZNĄ
NOVAMA® to polska marka medyczna, która od ponad 30 lat wspiera specjalistów i pacjentów w trosce o zdrowie układu oddechowego. W ofercie znajdują się trzy specjalistyczne linie produktowe: NOVAMA, NOVAMA EXPERT oraz NOVAMA PROFESSIONAL.
Marka NOVAMA® dostarcza kompleksowe urządzenia wspierające leczenie i monitorowanie stanu zdrowia, zarówno w warunkach domowych, jak i w placówkach medycznych. Sprzęt medyczny NOVAMA dostępny jest w aptekach oraz sklepach medycznych, oferując – obok wysokiej jakości urządzeń – fachowe doradztwo, wydłużoną gwarancję oraz wygodny serwis typu „od drzwi do drzwi”.
PIKFLOMETRY
Pikflometr, nazywany także peak flow meter, to proste w obsłudze urządzenie służące do pomiaru szczytowego przepływu wydechowego (PEF – peak expiratory flow). W praktyce oznacza to, że pikflometr ocenia, z jaką siłą powietrze może zostać wydmuchane z płuc, co pozwala określić drożność dróg oddechowych.
Regularne pomiary PEF są szczególnie ważne u osób chorujących na astmę oskrzelową czy przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), ponieważ umożliwiają wykrycie zwężeń oskrzeli jeszcze zanim pojawią się nasilone objawy. Dzięki temu pacjent może w porę zareagować na zbliżające się zaostrzenie choroby [4][5].
Pikflometr znajduje zastosowanie zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, a eksperci uznają go za jedno z podstawowych narzędzi do samokontroli astmy [6][7]. Codzienne monitorowanie PEF w warunkach domowych pozwala w sposób prosty, obiektywny i powtarzalny kontrolować przebieg choroby, a także sprawdzać reakcję organizmu na czynniki wywołujące skurcz oskrzeli – takie jak alergeny czy infekcje [4][5].
Spis treści
Dla kogo jest pikflometr?
Dlaczego warto stosować pikflometr?
Jak działa pikflometr?
Dla kogo jest pikflometr?
Pikflometr jest urządzeniem diagnostycznym przeznaczonym dla pacjentów z chorobami układu oddechowego, przede wszystkim z astmą oskrzelową. Może być stosowany zarówno przez dzieci, jak i dorosłych, a jego głównym zadaniem jest umożliwienie samodzielnej kontroli stanu zdrowia poprzez pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF).
Przy jakich chorobach stosuje się pikflometr?
Pikflometr pozwala kontrolować drożność dróg oddechowych u astmatyków i przewlekle chorych. Według literatury medycznej, szczególnie w warunkach, gdy spirometria nie jest dostępna, pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF) może być używany jako prosty, wstępny wskaźnik ograniczenia przepływu powietrza w drogach oddechowych, charakterystyczny dla chorób obturacyjnych, takich jak astma czy POChP [6][8].
Coraz więcej badań potwierdza rolę PEF w wykrywaniu i monitorowaniu POChP. Przykładowo w obserwacyjnych badaniach wykorzystano PEF wraz z kwestionariuszami w celu identyfikacji umiarkowanej i zaawansowanej POChP w populacji osób starszych [9]. Dodatkowo, analiza zmienności dziennej wartości PEF u pacjentów z POChP wykazała, że badania z użyciem pikflometru mogą pomóc w zidentyfikowaniu pacjentów, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia zaostrzeń choroby [10].
Jaki pikflometr dla dzieci?
Wybierając pikflometr dla dziecka, warto zwrócić uwagę na to, czy jego zakres pomiarowy odpowiada typowym wartościom szczytowego przepływu wydechowego (PEF) w tej grupie wiekowej. U dzieci w wieku od około 5 do 18 lat typowy zakres wartości PEF jest silnie skorelowany ze wzrostem, wiekiem i płcią [11].
Pikflometr przeznaczony dla dzieci powinien umożliwiać wiarygodny pomiar w tych granicach, a dedykowane modele dziecięce często mają mniejszy zakres pomiarowy (np. 60–400 l/min). Dobrym wyborem są modele z wyraźną i czytelną skalą, które umożliwiają precyzyjny odczyt wartości. Jest to zwłaszcza istotne, gdy urządzenie będzie używane do samodzielnego pomiaru w domu. Warto także zwrócić uwagę na urządzenia dedykowane dzieciom, np. wyposażone w ustnik o mniejszym kształcie lub dodatkowe wskaźniki wizualne, co ułatwia pomiar i może być bardziej komfortowe dla młodszych użytkowników.
Jaki pikflometr dla dorosłych?
Przy wyborze pikflometru dla dorosłych istotne jest, aby urządzenie mogło wiarygodnie mierzyć typowe wartości szczytowego przepływu wydechowego (PEF) dla dorosłych, zazwyczaj mieszczące się w zakresie 400–700 l/min, przy czym wartości poniżej mogą nadal być prawidłowe u starszych kobiet [12]. W badaniach klinicznych i tabelach referencyjnych wartość PEF jest ściśle zależna od wzrostu, wieku i płci. Przykładowo, wartość referencyjna dla mężczyzny w wieku około 40 lat (170 cm wzrostu) wynosi ok. 550 l/min (wartość Primrose/Wright), a u kobiety w podobnym wieku i wzroście będzie niższa, mieszcząc się w zakresie 300–500 l/min [13]. Dlatego pikflometr dla dorosłych powinien mieć skalę umożliwiającą dokładny odczyt w zakresie 60–800 l/min (standardowy zakres dla dorosłych). Warto również zwrócić uwagę, czy urządzenie umożliwia zaznaczenie wartości referencyjnej (najlepszego dla siebie wyniku lub zakładanej normy), co ułatwia interpretację wyników i monitorowanie zmian w ramach własnych pomiarów.
Dlaczego warto stosować pikflometr?
Pikflometr to przydatne urządzenie, które odgrywa ważną rolę w codziennym monitorowaniu chorób układu oddechowego. Jego stosowanie umożliwia pacjentowi aktywne uczestniczenie w procesie leczenia, poprawia kontrolę choroby i pozwala szybciej reagować na pojawiające się objawy. Regularne pomiary PEF dostarczają lekarzowi cennych danych, które mogą stanowić podstawę do modyfikacji terapii i podejmowania decyzji klinicznych. Dzięki temu pacjent ma większą świadomość swojego stanu zdrowia, a leczenie staje się skuteczniejsze i bardziej dostosowane do jego indywidualnych potrzeb [6][14].
W jakim celu używa się pikflometru?
Podstawowym zadaniem pikflometru jest pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF), który odzwierciedla stopień zwężenia dróg oddechowych. Dzięki temu urządzeniu można w prosty i obiektywny sposób ocenić, czy przepływ powietrza w oskrzelach jest ograniczony [4].
Według wytycznych Global Initiative for Asthma (GINA 2024) pomiary PEF mogą być przydatne w monitorowaniu astmy. Eksperci wskazują, że krótkoterminowa kontrola PEF może pozwolić lepiej ocenić działanie nowego leku lub tempo powrotu do zdrowia po zaostrzeniu choroby. Ponadto takie badanie może pomóc w zidentyfikowaniu czynników zarówno występujących w środowisku domowym, jak i w pracy, które wywołują zaostrzenie astmy oraz umożliwić obiektywną ocenę funkcji płuc, gdy objawy wydają się nadmiernie nasilone. Według wytycznych warto aby pacjenci, którzy mają problem z zidentyfikowaniem pierwszych objawów zwężenia dróg oddechowych lub chorujący na astmę z epizodami ciężkich zaostrzeń oraz astmę o ciężkim przebiegu korzystali regularnie z pikflometru [6].
Dzięki temu możliwe jest szybkie zauważenie pogorszenia drożności oskrzeli, nawet zanim pojawią się widoczne objawy. W praktyce oznacza to, że pomiary pomagają pacjentowi i lekarzowi ocenić, kiedy należy zmodyfikować leczenie, jak dobrze działa aktualny plan terapeutyczny oraz kiedy konieczne jest pilne zgłoszenie się po pomoc medyczną. Pikflometr staje się więc nie tylko narzędziem diagnostycznym, ale także elementem codziennej samokontroli, który zwiększa bezpieczeństwo i komfort życia osób z astmą.
Czym jest przepływ szczytowy?
Szczytowy przepływ wydechowy (PEF, peak expiratory flow) to maksymalna prędkość, z jaką powietrze może zostać wydmuchane z płuc podczas gwałtownego, forsownego wydechu. Parametr ten wyrażany jest najczęściej w litrach na minutę i stanowi jeden z podstawowych wskaźników oceniających drożność dróg oddechowych. PEF można zmierzyć zarówno w badaniu spirometrycznym, jak i za pomocą prostego urządzenia domowego – pikflometru [4][5].
Na wartość przepływu szczytowego wpływają m.in. wielkość płuc, siła mięśni wydechowych oraz średnica oskrzeli. W codziennym monitorowaniu najistotniejszy jest właśnie stopień zwężenia oskrzeli. Wyniki pomiarów dobrze odzwierciedlają aktualny stan pacjenta – gdy drogi oddechowe są drożne, wartości PEF są wysokie, natomiast przy ich zwężeniu (np. w przebiegu astmy) zauważalnie spadają [5]. Dzięki temu przepływ szczytowy jest praktycznym i obiektywnym wskaźnikiem nasilenia obturacji oskrzeli, a jego regularne monitorowanie pozwala szybko wychwycić pogorszenie stanu zdrowia.
Dlaczego należy regularnie mierzyć przepływ szczytowy?
Codzienny pomiar PEF daje obiektywną informację o drożności dróg oddechowych, ułatwia wczesne wychwycenie zaostrzeń oraz ocenę skuteczności leczenia, zarówno w codziennej kontroli astmy, jak i w fazie diagnostycznej, gdy podejrzewana jest astma zawodowa. Zgodnie z wytycznymi Global Initiative for Asthma (GINA) PEF jest szczególnie przydatny w sytuacjach, gdy spirometria nie jest dostępna – służy wówczas do potwierdzania zmienności przepływu wydechowego i bieżącego monitorowania choroby [6]
Dzięki tym pomiarom pacjent i lekarz mogą lepiej ocenić, kiedy należy zmodyfikować leczenie zgodnie z indywidualnym planem postępowania, kiedy konieczna jest pilna interwencja medyczna oraz jak reagować na czynniki wyzwalające objawy, takie jak alergeny czy ekspozycje zawodowe [14]. Badania wskazują, że najlepsze efekty zdrowotne przynosi włączenie pacjenta w zarządzanie chorobą, co oznacza że przy wsparciu edukacyjnym ze strony specjalisty, pacjent czuje się pewnie nie tylko w aspektach medycznych związanych z astmą, ale również w środowisku zawodowym czy towarzyskim. Regularne monitorowanie objawów i wartości PEF, w połączeniu z konsultacjami lekarskimi i indywidualnym pisemnym planem działania pozwala zarządzać chorobą pod względem medycznym, ale też ułatwia codzienne funkcjonowanie. Monitorowanie może bazować na samych objawach, na wartościach PEF lub na obu tych elementach, przy czym pomiary PEF wnoszą szczególną wartość u pacjentów, którzy słabo odczuwają narastające ograniczenie przepływu powietrza [15].
W praktyce regularne mierzenie PEF stanowi więc uzupełnienie oceny objawów, pozwala wcześnie zauważyć spadek drożności oskrzeli, wspiera podejmowanie decyzji terapeutycznych i jest szczególnie przydatne w diagnostyce narażeń zawodowych oraz w grupie pacjentów o mniejszej świadomości objawów [6].
Czym jest faza diagnostyczna i na czym polega?
Czym jest wartość należna PEF?
Wartość należna (inaczej normalna lub referencyjna) szczytowego przepływu wydechowego (PEF) to optymalny poziom przepływu powietrza, jaki dana osoba może osiągnąć podczas maksymalnego, forsownego wydechu. Zwyczajowo określa się ją jako 100 % wartości należnej. Normy PEF zależą od wielu czynników, takich jak wiek, płeć i wzrost, dlatego najlepszym odniesieniem dla pacjenta jest wartość przewidywana, obliczona na podstawie tych parametrów. Zamiast wartości przewidywanej można również wyznaczyć indywidualny PEFmax, czyli historyczny najlepszy wynik osiągnięty przez pacjenta. Wyznacza się go na podstawie pomiarów dokonywanych 2 razy dziennie przez 2 tygodnie. Przyjmuje się, że zakres wartości PEF ±20 % wartości należnej jest wynikiem prawidłowym [4][16][17][18].
Czym różni się badanie PEF od spirometrii?
Pomiar PEF, spirometria oraz próba rozkurczowa należą do podstawowych badań służących ocenie sprawności wentylacyjnej płuc, które mogą być wykonywane już w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Należy jednak podkreślić, że badanie PEF nie zastępuje spirometrii. Pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF) jest procedurą prostszą, szybszą i łatwiejszą do wykonania, jednak dostarcza znacznie mniej szczegółowych informacji. Jego wartość diagnostyczna polega głównie na obserwacji zmienności wyników w czasie, co czyni go przydatnym w codziennym monitorowaniu astmy, natomiast pojedynczy pomiar nie ma dużego znaczenia klinicznego. Spirometria, oprócz pomiaru PEF, pozwala uzyskać szereg dodatkowych parametrów oceniających czynność płuc, takich jak FEV₁ (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa), FVC (natężona pojemność życiowa), wskaźnik FEV₁/FVC czy wskaźniki przepływowe (MEF, FEF). Dzięki temu spirometria pozostaje badaniem z wyboru w diagnostyce astmy oraz w ocenie maksymalnej czynności płuc u pacjentów [19].
Jak działa pikflometr?
Pikflometry dostępne na rynku mogą różnić się kształtem czy wyglądem, jednak ich mechanizm działania pozostaje taki sam. Urządzenie składa się z ustnika oraz rurki ze skalą, po której przesuwa się wskaźnik. W momencie, gdy pacjent dmucha w ustnik z maksymalną siłą, strumień powietrza przemieszcza wskaźnik – im mocniejszy wydech, tym dalej zostaje on przesunięty. Otrzymany wynik odczytuje się bezpośrednio ze skali. Pomiar ten pozwala określić, jak silny jest wydech pacjenta, a następnie porównać uzyskaną wartość z normami dla jego wieku, wzrostu i płci lub z jego wcześniejszymi rezultatami. Dzięki temu pikflometr daje prostą i powtarzalną informację o aktualnej drożności dróg oddechowych [4].
Jakie są rodzaje pikflometrów?
Pikflometry dostępne są w dwóch podstawowych wariantach: mechanicznym i elektronicznym. Różnią się one zarówno budową, jak i funkcjonalnością. Pikflometry mechaniczne są prostsze, tańsze i wykorzystują przesuwający się wskaźnik na podziałce, który pokazuje uzyskany wynik. Z kolei modele elektroniczne oferują bardziej zaawansowane rozwiązania – zamiast klasycznej skali mają monitor lub łączność z aplikacją mobilną, co ułatwia odczyt i interpretację pomiarów [5].
Pikflometry mechaniczne
Pikflometry mechaniczne to proste, tanie i bezpieczne urządzenia, kosztujące zazwyczaj kilkadziesiąt
złotych. Mają charakterystyczny, podłużny kształt i są wyposażone w skalę, najczęściej obejmującą
zakres od 60 do 400 lub 800 l/min. Działanie urządzenia opiera się na wskaźniku, który przesuwa się
po podziałce w zależności od siły przepływu wydechowego generowanego przez pacjenta. Dzięki
nieskomplikowanej konstrukcji są łatwe w obsłudze i znajdują szerokie zastosowanie w codziennym
monitorowaniu czynności płuc [4][5].
Pikflometry elektroniczne
Pikflometry elektroniczne są rozwiązaniem bardziej zaawansowanym technologicznie. Wynik pomiaru
wyświetlany jest bezpośrednio na monitorze wbudowanym w urządzenie lub przesyłany do aplikacji
mobilnej zainstalowanej w smartfonie. Tego typu urządzenia często posiadają pamięć wewnętrzną, co
pozwala na gromadzenie wyników i analizę trendów w czasie. Dodatkowym udogodnieniem jest
automatyczna kwalifikacja pomiarów do jednej z trzech stref, co ułatwia interpretację wyników
pacjentom i lekarzom. Cena pikflometrów elektronicznych jest jednak wyższa i zazwyczaj mieści się
w przedziale od kilkuset do około tysiąca złotych [4][5].
Jak korzystać z pikflometru?
- W przypadku pikflometrów mechanicznych należy ustawić wskaźnik na pozycji „zero”, natomiast w modelach elektronicznych uruchomić urządzenie lub aplikację mobilną.
- Wykonuje się głęboki wdech, chwilowo wstrzymuje oddech i obejmuje ustnik szczelnie wargami, unikając blokowania go językiem lub zębami. Jeśli do ustnika będzie wchodzić ślina, może to spowodować fałszywie wysokie odczyty.
- Wydech powinien być gwałtowny, maksymalnie silny i trwać nie dłużej niż sekundę, przy czym urządzenie należy trzymać poziomo.
- Pomiary wykonuje się trzykrotnie, a ostateczny wynik stanowi najwyższa uzyskana wartość pod warunkiem, że dwa najwyższe pomiary nie różnią się o więcej niż 40 l/min.
- Docelowy wynik badania należy zanotować [4].
Jak interpretować wyniki z pikflometru?
Interpretacja wyników pomiaru PEF powinna być zawsze odniesiona do wartości należnej dla danego pacjenta, która zależy od płci, wieku, wzrostu oraz włożonego wysiłku wydechowego. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że prawidłowy wynik stanowi co najmniej 80% wartości należnej lub maksymalnej wartości indywidualnej, ustalonej na podstawie regularnych pomiarów wykonywanych dwa razy dziennie przez okres około dwóch tygodni.
Do oceny wyników stosuje się tzw. system trzech stref:
– zieloną (> 80% wartości należnej/maksymalnej – wynik prawidłowy),
– żółtą (50–80% – konieczność zintensyfikowania leczenia)
– czerwoną (< 50% – sygnał alarmowy wymagający pilnego kontaktu z lekarzem i zastosowania zaleconego w planie postępowania leczenia doraźnego).
Należy jednak pamiętać, że graniczne wartości mogą być indywidualnie modyfikowane przez lekarza w zależności od wyjściowej czynności płuc i przebiegu choroby [4][5][6].
Jak często i kiedy należy przeprowadzić badanie pikflometrem?
Zwykle zaleca się wykonywanie badania dwa razy dziennie: rano i wieczorem, najlepiej przed przyjęciem leku rozszerzającego oskrzela. Dodatkowo pomiar warto przeprowadzić w sytuacjach, gdy pojawiają się objawy sugerujące zaostrzenie choroby, a także przed oraz około 15 minut po zastosowaniu leku bronchodilatacyjnego, co pozwala ocenić jego skuteczność [4].
Dobowa zmienność PEF
Średnica oskrzeli u każdego człowieka zmienia się wielokrotnie w ciągu doby, a pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF) pozwala w prosty sposób odzwierciedlić te fluktuacje. U pacjentów z niedostatecznie kontrolowaną astmą, dobowa zmienność PEF jest zwykle większa niż u osób zdrowych, dlatego jej ocena stanowi istotny parametr monitorowania kontroli choroby. Dobową zmienność PEF oblicza się według wzoru:
Dobowa zmienność PEF (%) = [(PEFmax – PEFmin)/PEFmax] × 100%
PEFmax – największy PEF z w ciągu doby
PEFmin – najmniejszy PEF w ciągu doby
W optymalnych warunkach wartość ta nie powinna przekraczać 20%, a większe odchylenia mogą wskazywać na potrzebę modyfikacji leczenia lub bliższą obserwację stanu pacjenta [16][17].
Jak czyścić pikflometr?
Przed rozpoczęciem czyszczenia pikflometru należy zapoznać się z instrukcją producenta, gdyż różne modele mogą wymagać nieco odmiennych procedur. W standardowej praktyce można zanurzyć urządzenie na krótki czas (2–3 minuty) w ciepłej, ale nie gorącej wodzie z łagodnym detergentem, a następnie dokładnie przepłukać w czystej wodzie. Po umyciu należy usunąć nadmiar wody i pozostawić pikflometr do całkowitego wyschnięcia. Zewnętrzne powierzchnie urządzenia można dodatkowo czyścić chusteczkami nasączonymi alkoholem o stężeniu 75%, zwracając szczególną uwagę na obszar ustnika. Zaleca się mycie urządzenia przynajmniej raz w tygodniu, a w razie potrzeby częściej. Nie należy stosować rozpuszczalników ani myć pikflometru w zmywarce.
Jak wybrać pikflometr?
Wybór odpowiedniego pikflometru powinien uwzględniać preferencje pacjenta, jego umiejętności obsługi urządzenia oraz możliwości finansowe. Ważne jest również, aby sięgać po modele przebadane in vitro i/lub in vivo, które wykazały wysoką dokładność i powtarzalność pomiarów zgodnie z przyjętymi normami. Dla wielu pacjentów wygodniejsze mogą być pikflometry elektroniczne, które umożliwiają automatyczne zapisywanie wyników, ich graficzną prezentację oraz kwalifikację do jednej z trzech stref, co ułatwia ocenę stopnia nasilenia choroby i podejmowanie właściwych decyzji terapeutycznych. Z drugiej strony są one znacznie droższe w porównaniu do pikflometrów mechanicznych, które kosztują zazwyczaj kilkadziesiąt złotych, ale są prostsze i wciąż skuteczne do codziennego monitorowania PEF [4].
Zakres pomiaru pikflometru
Przy wyborze pikflometru kluczowe znaczenie ma zakres pomiaru szczytowego przepływu wydechowego (PEF). Urządzenie powinno umożliwiać pomiary dostosowane do wieku, płci oraz wielkości płuc użytkownika. Modele dla dzieci mają zwykle niższe zakresy PEF mieszczące się w przedziale 50-400 l/min, natomiast dla dorosłych obejmują wyższe wartości 60-800 l/min. Niektóre pikflometry są uniwersalne i pozwalają mierzyć szeroki zakres PEF, dzięki czemu mogą być stosowane zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Przed zakupem warto upewnić się, że minimalne i maksymalne wartości urządzenia odpowiadają indywidualnym potrzebom pacjenta. Tylko wtedy wyniki pomiarów będą wiarygodne, porównywalne i przydatne w codziennym monitorowaniu choroby.
Możliwość dostosowania wartości wskaźnika przepływu
Przy wyborze pikflometru warto zwrócić uwagę, czy urządzenie umożliwia dostosowanie wartości wskaźnika przepływu do indywidualnych potrzeb pacjenta. Ma to istotne znaczenie, ponieważ wartość referencyjna PEF różni się u każdego człowieka i zależy od wieku, wzrostu, płci oraz wyjściowej czynności płuc. Możliwość ustawienia wskaźnika zgodnie z tymi parametrami pozwala na dokładniejsze monitorowanie stanu zdrowia, ocenę skuteczności leczenia oraz wczesne wychwycenie spadku drożności oskrzeli. Takie rozwiązanie ma szczególne znaczenie w codziennej kontroli astmy oskrzelowej oraz innych chorób układu oddechowego, w których szybkie reagowanie na pogorszenie wyników PEF jest kluczowe dla zapobiegania zaostrzeniom.
Wykonanie z bezpiecznych materiałów
Przy wyborze pikflometru warto zwrócić uwagę, z jakich materiałów jest wykonane urządzenie, aby zapewnić jego bezpieczeństwo i łatwość utrzymania w higienie. Najczęściej stosuje się wysokiej jakości tworzywa sztuczne, takie jak ABS, które cechują się dużą odpornością na uszkodzenia mechaniczne, pęknięcia i zarysowania, co gwarantuje trwałość nawet przy intensywnym użytkowaniu. ABS posiada również dobre właściwości izolacyjne, co wpływa na stabilność i precyzję pomiarów, a także jest odporny na działanie środków czyszczących i dezynfekujących, dzięki czemu pikflometr można łatwo utrzymać w czystości i użytkować w sposób higieniczny [21].
Zgodność z normami ISO 13485 i ISO 23747
Polskie Towarzystwo Chorób Płuc (PTChP) oraz Polskie Towarzystwo Pneumonologii Dziecięcej (PTPD) w swoich wytycznych dotyczących diagnostyki i leczenia chorób płuc zalecają stosowanie urządzeń medycznych, w tym pikflometrów, które spełniają odpowiednie normy jakościowe i bezpieczeństwa. Aby zapewnić wysoką jakość i bezpieczeństwo pomiarów funkcji płuc, pikflometry powinny spełniać normy ISO 13485 oraz ISO 23747 [7][22].
Norma ISO 13485:2016 określa wymagania dla systemów zarządzania jakością w projektowaniu i produkcji wyrobów medycznych, zapewniając, że urządzenia są bezpieczne, skuteczne i zgodne z wymogami regulacyjnymi [23].
Norma ISO 23747:2015 specyfikuje wymagania dla urządzeń służących do pomiaru szczytowego przepływu wydechowego (PEF) u osób oddychających spontanicznie. Norma obejmuje zarówno urządzenia będące częścią zintegrowanego systemu funkcji płuc, jak i samodzielne wyroby medyczne [24].
Zgodność z normami ISO 13485 i ISO 23747 jest często wymaganiem wynikającym z Dyrektywy 93/42/EWG dotyczącej wyrobów medycznych, która ustanawia podstawowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności wyrobów medycznych w Unii Europejskiej. Urządzenia spełniające te normy są zazwyczaj oznaczone znakiem CE, co potwierdza ich zgodność z wymogami dyrektywy [25].
Niski błąd pomiaru pikflometru
Przy wyborze pikflometru istotne jest zwrócenie uwagi na jego dokładność pomiarową, czyli niski błąd pomiaru. Dokładność ta powinna być zgodna z normą Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej ISO 23747:2015. Pikflometry dostępne na rynku różnią się nie tylko możliwościami technologicznymi i ceną, ale również dokładnością i powtarzalnością wyników. Nie wszystkie urządzenia wykazują zgodność z wymaganiami ISO 23747:2015, a zdarza się, że różnice w pomiarach przeprowadzanych różnymi pikflometrami mogą przekraczać 20%. Niedokładne wyniki pomiaru PEF mogą negatywnie wpływać na przebieg i skuteczność leczenia astmy, prowadząc do nieuzasadnionej lub zbyt wczesnej intensyfikacji terapii, a w konsekwencji do nadmiernego (overtreatment) lub niedostatecznego (undertreatment) leczenia.
Precyzyjny pomiar PEF jest również istotny w badaniach klinicznych, gdzie stanowi punkt końcowy w ocenie skuteczności interwencji terapeutycznych u pacjentów z astmą, a wiarygodność wyników badań zależy od dokładności pomiarów [4]. Urządzenia z błędem pomiarowym wynoszącym ±10 l/min lub ±10% odczytu, zgodne z normą ISO 23747:2015 jak najbardziej sprawdzą się w codziennej kontroli.
Żywotność pikflometru
Przy wyborze pikflometru należy zwrócić uwagę na jego żywotność, ponieważ urządzenie jest używane codziennie, często kilka razy dziennie. Pikflometr powinien zapewniać wiarygodne i powtarzalne pomiary przez cały okres użytkowania. Na rynku dostępne są modele, które zachowują dokładność pomiarów nawet do 7000 użyć, co odpowiada około 3-letniemu okresowi eksploatacji przy typowym codziennym stosowaniu.
Dzienniczek pomiarów
Regularne prowadzenie dzienniczka pomiarów PEF, szczególnie w astmie o przebiegu umiarkowanym lub ciężkim, lub w okresie zaostrzeń, pozwala na bieżąco oceniać kontrolę choroby, identyfikować wczesne objawy zaostrzeń i odpowiednio dostosowywać leczenie [5].
Możliwe jest skorzystanie z wzorów dostępnych online, np. karty monitorowania PEF opracowanej przez profesora Piotra Dąbrowieckiego, dostępnej na stronie: https://totylkoastma.pl/wp-content/uploads/2023/03/Twoj-niezbednik-tabele.pdf lub dołączonych do pikflometrów dzienniczków.
Niestety duża część pacjentów nie stosuje się do tych zaleceń, co utrudnia skuteczne zarządzanie chorobą. Dlatego tak istotne jest zwiększanie świadomości pacjentów i wspieranie ich przez personel medyczny w przestrzeganiu tych praktyk.
ŹRÓDŁA
- Polskie Towarzystwo Chorób Płuc (PTCHP). POChP – poważna, ale lekceważona choroba płuc [Internet]. 2025 [cyt. 2025 lip 29]. Dostępny w: https://ptchp.org/aktualnosci-post/pochp-powazna-ale-lekcewazona-choroba-pluc/
- Termedia. Nawet cztery miliony osób mogą chorować na astmę [Internet]. 2025 [cyt. 2025 lip 29]. Dostępny w: https://www.termedia.pl/akademia-zapalenia-typu-drugiego/Nawet-cztery-miliony-osob-moga-chorowac-na-astme,56003.html
- Narodowy Fundusz Zdrowia. Raport: NFZ o zdrowiu. Astma [Internet]. 2025 [cyt. 2025 wrz 7]. Dostępny w: https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-astma
- Janeczek K. Pomiar szczytowego przepływu wydechowego – czy wybór pikflometru ma znaczenie. Alergia. 2020;3:28–32. Dostępne z: http://alergia.org.pl/wp-content/uploads/2020/12/3_2020_7.pdf
- Mejza F. PEF – pomiar szczytowego przepływu wydechowego za pomocą pikflometru. Medycyna Praktyczna; 2022 [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/45991,pef-szczytowy-przeplyw-wydechowy
- Global Initiative for Asthma (GINA). Global Strategy for Asthma Management and Prevention. Aktualizacja 2024. GINA; 2024 [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://ginasthma.org/2024-report/
- Pawliczak R, Emeryk A, Kupczyk M, Chorostowska-Wynimko J, Kuna P, Kulus M. Standardy rozpoznawania i leczenia astmy Polskiego Towarzystwa Alergologicznego, Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc i Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej (STAN3T). Termedia [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://www.termedia.pl/Standardy-rozpoznawania-i-leczenia-astmy-…
- Mejza F. Rozpoznawanie astmy u dorosłych. Podsumowanie wytycznych European Respiratory Society 2022. Med Prakt. 2023;1:33–40.
- Ikeda H. Effectiveness of adding a peak flow meter for the identification of patients with chronic obstructive pulmonary disease in real-world clinical practice. BMC Pulm Med. 2025 [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://bmcpulmmed.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12890-025-03708-8
- So JY, Lastra AC, Zhao H, Marchetti N, Criner GJ. Daily Peak Expiratory Flow Rate and Disease Instability in Chronic Obstructive Pulmonary Disease. COPD Foundation. [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://journal.copdfoundation.org/…
- Cichocka-Jarosz E, Kwinta P. Pomiar szczytowego przepływu wydechowego u dzieci. Medycyna Praktyczna. [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://www.mp.pl/pediatria/…/pomiar-szczytowego-przeplywu…
- Asthma + Lung UK. Tests to measure your breathing. London: Asthma + Lung UK; [cyt. 2025 lut 29]. Dostępny z: https://www.asthmaandlung.org.uk/…/tests%20to%20measure…
- Nunn AJ, Gregg I. New regression equations for predicting peak expiratory flow in adults. BMJ. 1989;298(6680):1068. doi: 10.1136/bmj.298.6680.1068.
- Bochenek G. Znaczenie pomiarów szczytowego przepływu wydechowego (PEF) w rozpoznawaniu, monitorowaniu i leczeniu astmy. Medycyna Praktyczna. [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://www.mp.pl/pulmonologia/…/znaczenie-pomiarow…
- Pinnock H. Supported self-management for asthma. Breathe (Sheff). 2015;11(2):98–109. doi: 10.1183/20734735.015614. Dostępny z: https://publications.ersnet.org/content/breathe/11/2/98
- Waszyk-Nowaczyk M, Żabiński J, Plewka B, Dąbrowiecki P, Sierpniowska O. Inhalatory w opiece nad pacjentem z astmą i POChP. Kompendium farmaceuty. Warszawa: Okręgowa Izba Aptekarska; 2025. s. 1–2.
- Boros P, Mejza F. Pomiar szczytowego przepływu wydechowego (PEF). Medycyna Praktyczna. [cyt. 2025 paź 24]. Dostępny na: http://www.mp.pl/social/chapter/B16.V.25.4.4
- British Thoracic Society / SIGN. British guideline on the management of asthma oraz SIGN 158 QRG. 2019. [cyt. 2025 paź 27].
- Mejza F. Spirometria: co to jest, jak przebiega i co wykrywa? Medycyna Praktyczna; 2023 [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/68602,spirometria
- Adams OP, Mangera KA, Hambleton IR, Morris EH, Paul-Charles JL. Does peak expiratory flow measured sitting differ from that measured standing? A cross-over study in primary care in Barbados. BJGP Open. 2018;2(2):bjgpopen18X101592.
- Li J. Tworzywa sztuczne ABS | Seria materiałów do projektowania produktów. FirstMold. [cyt. 2025 paź 27]. Dostępny z: https://firstmold.com/pl/guides/abs-plastic/
- Polskie Towarzystwo Chorób Płuc. Zasady interpretacji wyników spirometrycznych. Pneumonologia Polska. 2006;74(3):55–75. Dostępny z: https://journals.viamedica.pl/pneumonologia_polska/article/view/92043
- International Organization for Standardization. ISO 13485:2016. Medical devices — Quality management systems — Requirements for regulatory purposes. Geneva: ISO; 2016. Dostępny z: https://www.iso.org/standard/59752.html
- International Organization for Standardization. ISO 23747:2015. Anaesthetic and respiratory equipment — Peak expiratory flow meters for the assessment of pulmonary function in spontaneously breathing humans. Geneva: ISO; 2015. Dostępny z: https://www.iso.org/standard/64926.html
- European Union. Dyrektywa 93/42/EWG Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 1993 r. dotycząca wyrobów medycznych. Dz.U. L 169 z 12.07.1993, s. 1–43. Dostępny z: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX%3A31993L0042
OPIEKA MERYTORYCZNA NAD SERWISEM
"Prawdziwe zdrowie
zaczyna się
od wiedzy"
dr n. med. i n. o zdr. Beata Plewka
Komisja Opieki Farmaceutycznej i Promocji Zawodu Wielkopolska Okręgowa Izba Aptekarska
Komisja Opieki Farmaceutycznej i Promocji Zawodu Wielkopolska Okręgowa Izba Aptekarska
Aspirator na katar i katarek u maluszka
Katar jest najczęstszym objawem infekcji u dziecka – blisko 98% i nie można go lekceważyć!
Gorączka a infekcja organizmu
Gorączka a infekcja organizmu. Czy podwyższona temperatura to zły sygnał? Dlaczego podwyższona temperatura jest zjawiskiem pożądanym w walce z infekcją?
